We hebben 114 gasten en geen leden online

COLUMN: Onbetrouwbaar nieuws

 

JOURNALISTIEK LIET HET AFWETEN

 

Ook wijnnieuws is minder betrouwbaar dan ooit. Om te beginnen zijn er die piraten. Die verzinnen van alles om hun handel zo snel mogelijk te slijten. Een van de sterkere bedenksels: wijnboeren die nooit hebben bestaan. Maar het gaat niet alleen om dat soort bedrog. Op internet zie je wijn-‘influencers’ die duizenden volgers bij elkaar hebben gefantaseerd. Dat doen ze op de manier die dezer dagen nog bij liedjeskweler Dotan aan het licht kwam. Die voerde het aantal ‘fans’ op door trollen in te schakelen die daarbij duidelijk over de schreef gingen. Het speet hem, liet-ie weten. Hij had het niet moeten doen. Er waren zelf boulevard-achtige duiders op commerciële zenders die deze ‘verkooptechniek’ voor ‘normaal’ hielden. Zover is een deel van die pop-generatie al afgezakt.

 

Raffelwerk

Wie weet nog of ie zijn geheimen op sociale media prijs geeft aan een echt mens of aan algoritmen? De 'bot', afkorting van robot, rukt op en peurt uit iemands gegevens voorkeuren of liefhebberijen waarbij gerichte reclame past. De verleiders zitten overal en regisseren je gedrag meer dan je voor mogelijk houdt. Eens te meer verwachten we daarom van 'onderzoeksjournalisten' bij grote kranten en van serieuze radio- en televisieredacties dat ze ons behoeden voor nep. Dat ze ons betrouwbaar informeren. Dat ze de tijd nemen om gedegen nieuws te brengen. Of om dat op basis van deugdelijke verificatie te 'duiden'. In plaats daarvan kregen we rondom het recente wijnonderzoek van Cambridge raffelwerk te slikken. Met koppen of teksten die er stevig naast zaten. Want een glas wijn bekort je leven helemaal niet. Teveel wijn of andere alcoholische dranken wèl. Maar dat is in feite nooit nieuws geweest. Het gaat er nu juist om wat de kritische hoeveelheid is. En dan kunnen er wel een paar kanttekeningen worden gezet bij de manier waarop Cambridge uit 83 wijnonderzoeken met 600.000 gevolgde of bevraagde personen 'data' heeft gezeefd en verhutspot.

 

Niet oprecht

Het ziet ernaar uit dat die onderzoekers de gegevens uit al die studies voor correct hebben aangenomen. Daar kun je wel een correctiefactor op loslaten, maar ook dat is een omstreden manier om toetsingswerk te besparen. Los daarvan is komen vast te staan dat er een berg gegevens is verwerkt uit antwoorden op vragen over drinkgedrag. Die zijn zelden of nooit oprecht. Want niemand wil te boek staan als een drankorgel. In antwoorden over iemands liefdesleven wordt ook altijd gelogen. Niemand wil daar uitkomen als een notoire vreemdganger.

 

Ook bij de presentatie van de onderzoekresultaten in ons land kunnen vraagtekens worden gezet. Eerder heb ik al gesignaleerd dat Het Journaal, Nieuwsuur, de Volkskrant en De Telegraaf met gesproken of geschreven samenvattingen kwamen, die de onderzoekers nooit aan het medisch tijdschrift The Lancet hebben toevertrouwd. Dat waren eigen interpretaties die kijkers en lezers misleidende informatie lieten slikken. Zelfs de Erasmus-universiteit, nota bene betrokken bij het onderzoek, stuurde een persbericht met nep-nieuws de wereld in.

 

Tot nog toe heeft alleen De Volkskrant toegegeven ernaast te hebben gezeten. Niet van harte, om niet te zeggen kleinzielig. Want daar zouden Erasmus en hoogleraar voedingsleer Seidell met verkeerde uitlatingen de schuld van zijn. De krant voerde in z'n 'uitleg' namens de bollebozen van Cambridge ook niet-drinkers op. Een verzinsel uit eigen koker, want die waren juist niet bij het onderzoek betrokken.

 

Over risico’s

Er was één onderzoeksjournalist die dat gedoe onder eigen naam kraakte: Arnout Jaspers. Op discussielijst van de Vereniging voor Wetenschapsjournalisten liet hij nog eens weten wat er, naar zijn mening, nu 'écht' in het tijdschriftartikel staat:

 

"Tot 100 gram alcohol per week, dat zijn 8 glazen bier, of 1 gewone fles wijn, is er niets aan de hand. Dat blijkt uit de grafiek voor 'alle doodsoorzaken': het relatieve risico tot 100 gram per week is precies 1. Dat wil zeggen: geen extra risico. En als je de aangegeven onzekerheidsmarge meeneemt, bestaat dat zelfs tot 150 gram per week  niet.

 

In de tweede grafiek wordt berekend hoeveel drinken je leven verkort. Altijd een wat twijfelachtige rekenexercitie, maar soit.

 

Voor gebruik tot 100 gram alcohol per week is er niet eens een curve: het effect, verkorting of verlenging, wie zal het zeggen, is blijkbaar kleiner dan het kleinst meetbare effect, dus hoogstens een paar maanden. Voor gebruik tot 200 gram per week, dat zijn 16 glazen bier of 2 flessen wijn, wordt een levensverkorting van 6 maanden berekend. Dus als je die hoeveelheid vanaf je veertigste je hele verdere leven drinkt, dan word je geen 83, maar 82,5. Is dat even schrikken".

 

De grenswaarde waaronder alcohol geen meetbaar effect meer heeft op de levensduur ligt dus hoogstwaarschijnlijk niet bij 100, maar bij 150 tot 200  gram per week. Dat zijn twee glazen per dag. Denkt Jaspers.

 

De Volkskrant heeft geprobeerd z'n straatje schoon te vegen met verwijzing naar anderen, die zo 'gezaghebbend' werden geacht dat hun uitlatingen klakkeloos werden geloofd. Maar een feit blijft dat die krant domweg heeft nagelaten die beweringen te verifiëren, zoals dat deugdelijke journalistiek betaamt. Het zou daarom passend zijn geweest als de 'duider' zich ook voor die misser zou hebben verontschuldigd.

 

Wat er van al die vertroebeling ook zij, één ding staat vast: dat dit onderzoek opzienbarend nieuws zou hebben gebracht is op z’n minst overtrokken. Een impuls voor het nationale sterftecijfer is er niet van te verwachten.

 

Ook uitvoeren

Overdreven voorstellingen van zaken, bedenkelijke onderzoekmethoden, mis-interpretaties van gegevens, het wordt hoog tijd dat ‘kwaliteitsjournalistiek’ niet alleen een niveau suggereert dat de 'serieuze' media zich aanmeten, maar dat daaraan ook uitvoering wordt gegeven. Ze hebben de afgelopen week met hun berichtgeving over het wijnonderzoek het geloof in 'betrouwbare' nationale media niet bepaald versterkt.

Terwijl ze in een periode van toenemend nepnieuws toch de waarheid zou moeten zoeken en dienen. Dat vereist in ieder geval meer zorgvuldigheid dan ons met deze gefabriceerde orkaan in een glas wijn landsbreed werd verkocht.

 

Volkskrant bekent fout